Stowarzyszenie Bursztynników
w Polsce
Bursztynisko
Nr 2

Styczeń 1998
Gdańsk
Biuletyn Informacyjny nr 2/98
Stowarzyszenie Bursztynników
w Polsce - Zarząd Główny w Gdańsku
80 - 380 Gdańsk, ul. Beniowskiego 5 , hala 03 pokój 116
Spis treści...................................................................................................................................... 3
Od redakcji.................................................................................................................................. 4
Aktualności Stowarzyszenia Bursztynników....................................................... 6
Nowe
władze Stowarzyszenia......................................................................................... 6
Wstępny
etap działalności nowego Zarządu.......................................................... 6
Pierwszy
Bal Bursztynników........................................................................................... 7
Nasi
członkowie na piątym „Amberifie”....................................................................... 7
Podaż surowca bursztynowego i ceny........................................................................ 8
„Polski Jubiler” - nowy kwartalnik zawodowy.................................................... 9
Kroniki badań bursztynu - „Inclusion -
wrostek” i „Meganeura”............. 9
Gdańskie sympozjum naukowe „Bursztyn bałtycki
i inne żywice kopalne” 10
Mylący tytuł – „Bursztynowa Komnata. Fakty i
mity.”.................................. 10
Wystawa objazdowa - „Bursztyn - skarb dawnych
mórz”............................. 11
Pół wieku w Jantarnym...................................................................................................... 11
Wydawanie
stałego biuletynu o działalności Stowarzyszenia Bursztynników było jednomyślnym
postulatem członków-założycieli i zamierzeniem władz Stowarzyszenia od chwili
rozpoczęcia praktycznego funkcjonowania naszej organizacji.
Zarząd
próbował przekształcić biuletyn w publikację umożliwiającą przedstawienie
poglądów wszystkich członków. Do tego zmierzała oferta we wstępie do pierwszego
numeru, zachęcająca wszystkich czytelników do nadsyłania swych pisemnych
wypowiedzi. W praktyce okazało się niestety, że niewielu jest chętnych do
publicznego zabrania głosu jeżeli wiąże się to z koniecznością napisania choćby
zarysu tekstu.
Oczekiwanie na
przyrzeczone teksty autorskie naruszyło regularność ukazywania się biuletynu. Ponadto trudności
organizacyjne wstępnego etapu pracy Zarządu nie pozwoliły na ustabilizowanie
składu zespołu redakcyjnego. Stąd długa, całoroczna przerwa w wydawaniu naszego
pisma.
Zarząd
wybrany na nadzwyczajnym Walnym Zebraniu w listopadzie ub.r. na swym pierwszym
posiedzeniu postanowił regularnie wydawać biuletyn, niezależnie od dopływu
korespondencji. W bieżącej działalności Stowarzyszenia zawsze pojawia się dość
informacji godnych rozpowszechnienia wśród członków.
Biuletyn
„Bursztynisko”
ukazywać się będzie 4 razy w
roku w ostatnim dniu stycznia, kwietnia, lipca i października.
Nie
mniej nadal zachęcamy do publikowania swoich spostrzeżeń lub choćby
komunikowania ich telefonicznie Zarządowi (telefon i faks 5549223) lub
redaktorowi biuletynu kol. Wiesławowi Gierłowskiemu (telefon - 3055882, faks -
3055884).
Ramową
tematykę biuletynu przedstawiamy poniżej:
1. Kronika Stowarzyszenia
a.
skład
władz i podział funkcji,
b.
aktualne
zadania i podejmowane interwencje,
c.
przyjęcia
członków zwyczajnych,
d.
członkowie
wspierający.
2. Znak towarowy
a.
zasady
regulaminowe,
b.
wykaz
uprawnionych przedsiębiorstw i wyodrębnionych placówek.
3. Rzeczoznawcy
a.
regulamin
przyznawania uprawnień,
b.
wykaz
osób które uzyskały uprawnienia w poprzedzającym kwartale.
4. Notowania cen surowca bursztynowego i zasady klasyfikacji
a.
ceny
z ostatniej chwili i ich porównanie z okresami poprzednimi,
b.
zwyczajowa
klasyfikacja na rynku i postulowane normy,
c.
porównanie
z klasyfikacją rosyjską i ukraińską.
5. Problemy ekonomiczne
a.
opłacalność
wydobycia w Polsce na tle cen światowych,
b.
celowość
opraw z metali szlachetnych (ceny i zbyt),
c.
główne
rynki zbytu,
d.
sytuacja
ekonomiczna dużych i małych przedsiębiorstw,
e.
przepisy
prawne warunkujące dobre gospodarowanie (wolność gospodarcza, udokumentowanie skupu.
6. Handel
a.
targi
i giełdy międzynarodowe,
b.
handel
w kraju (giełdy, hurt, detal),
c.
zwalczanie
falsyfikatów (znak ochronny), ekspertyzy,
d.
asortymentowe zmiany popytu.
7. Wzornictwo i twórczość artystyczna
a.
wpływ
mody na wzornictwo,
b.
informacje
o konkursach i wystawach,
c.
awangarda
artystyczna,
d.
zabytki
dawnej sztuki jako inspiracja dla nowych reprezentacyjnych dzieł.
8. Przegląd prasy zawodowej i wydawnictw naukowych o bursztynie
a.
recenzje
z wystaw i książek,
b.
informacje
o publikacjach prasowych, telewizyjnych i radiowych,
c.
ciekawostki
z Internetu.
Nadzwyczajne
Walne Zebranie w dniu 21 listopada ub.r. udzieliło absolutorium ustępującemu
Zarządowi i Komisji Rewizyjnej i wybrało nowe władze, które ukonstytuowały się
następująco:
Zarząd:
Prezes - Wojciech Kalandyk
Wiceprezesi - Jacek Leśniak i Adam
Pstrągowski
Sekretarze - Anna Klucznik i Janusz Dudnik
Członkowie
- Barbara Kosmowska-Ceranowicz, Ewa Rachoń, Wiesław Gierłowski, Giedymin
Jabłoński, Lucjan Myrta
Komisje
Zarządu:
1.
Naukowo-informacyjna:
Wiesław Gierłowski, Barbara Kosmowska-Ceranowicz, Giedymin Jabłoński.
2.
Działalności
gospodarczej i znaku towarowego:
Adam Pstrągowski, Jacek Leśniak, Ewa Rachoń.
3.
Surowcowa:
Lucjan Myrta, Janusz Dudnik, Jacek Leśniak.
Komisja
Rewizyjna
Małgorzata Kucharska, Mariusz Gliwiński,
Leszek Krauze
Zarząd
zatrudnił etatowego pracownika obsługi biura Stowarzyszenia. Pełni on stałe
dyżury w godzinach 10 - 14 od poniedziałku do piątku. W pozostałym czasie
wszelkie wiadomości lub zapytania można składać faksem lub na automatyczna
sekretarkę - nr (0-58) 5549 223.
Firmom,
które zawarły umowę o członkostwie wspierającym i podpisały umowę ustanawiającą
nadzór Stowarzyszenia nad przestrzeganiem regulaminowych zasad obrotu
bursztynem, Zarząd przyznał prawo do rekomendacji i posługiwania się znakiem
towarowym Stowarzyszenia.
Certyfikaty
znaku otrzymały firmy:
nr
6 - Balt, Biżuteria Artystyczna -
Leszek Duliński, Gdańsk ul. Czarny Dwór 2
nr
7 - Dagenit - Marek Juszczak i Marek
Trocha, Gdańsk ul. Czerwony Dwór 2
nr
8 - Gabriela i Wiesław Gierłowscy -
Gdańsk, ul. Szara 9 m. 50
nr
9 - Dudnik - Firma Jubilerska -
Janusz Dudnik, Iława ul. Królowej Jadwigi 18.
Na
Walnym Zebraniu w dniu 21. 11. 1997 r. certyfikaty odebrali przedstawiciele
firm, którym prawo do znaku przyznał poprzedni Zarząd:
nr
1 - Silver & Amber - Adam
Pstrągowski, Gdynia ul. Chromowa 4
nr
2 - „Patryk” - Józef Siulkowski,
Sopot ul. Władysław IV 1a
nr
3 - „Art. 7 „ - Wojciech Kalandyk,
Gdańsk ul. Piekarnicza 26
nr
4 - „Dejwis” - Marian Dejcz i
Mirosław Wiśniewski, Gdańsk ul Batorego 32
nr
5 - „Venus” - Jacek Leśniak, Gdańsk
ul. Żubrowa 4
Odbył
się on 24 bm. w sali koncertowej Opery Leśnej w Sopocie. Wzięła w nim udział
większość naszych członków, najczęściej z rodzinami. Wszyscy bawili się
wyśmienicie przy dźwiękach zespołu wokalno-instrumentalnego Daned. Było wiele
innych atrakcji. Galeria „Triada” przeprowadziła aukcję dziel sztuki, z której
dochód przeznaczony został na rzecz utworzenia w Gdańsku Muzeum Bursztynu.
Gościliśmy
Panią Falk, konsula Niemiec w Gdańsku oraz gdańskich radnych.
Prezes
Wojciech Kalandyk wręczył członkom srebrne odznaki Stowarzyszenia, właścicielom
firmy „Dagenit” kolegom Markowi Trosze i Markowi Juszczakowi certyfikat znaku
towarowego Stowarzyszenia.
W
rozmowach z radnymi zrodziła się inicjatywa wystąpienia do władz Gdańska o
utworzenie samodzielnego Muzeum Bursztynu, niezależnie od stałej wystawy w
Muzeum Archeologicznym.
Prawie
wszyscy nasi członkowie będący właścicielami lub udziałowcami firm posiadają
własne stoiska w najbliższej edycji Targów. Rozumiejąc, że czas otwarcia stoisk
to przede wszystkim okazja do zawierania transakcji, zachęcamy jednak do
skorzystania z oferty MTG. w dziedzinie uzupełniania wiedzy o bursztynie jaką
stanowią:
1.
V
Seminarium na temat: Inkluzje organiczne
w bursztynie bałtyckim - badania, kolekcje dawne i obecne.
2.
Galeria
paleontologiczna, na którą złożą się: gabinet konsultacji naukowych z udziałem
profesorów najważniejszych ośrodków badawczych, stoisko prezentacji i
rozpoznawania inkluzji organicznych oraz wystawa makro-fotogramów jaszczurki w
bursztynie.
Rozpoznawanie
okazów i konsultacje naukowe będą bezpłatne.
Zarząd
zaprasza osoby chętne do pełnienia dyżurów informacyjnych w stoisku
Stowarzyszenia na „Amberifie” do zgłoszenia w sekretariacie osobiście lub
telefonicznie.
Ponadto
Zarząd zachęca firmy, które uzyskały prawo do używania znaku Stowarzyszenia do
umieszczenia na swych stoiskach wyraźnych emblematów ze znakiem.
Przy
okazji wyjaśniamy, że użyte we wstępie regulaminu znaku określenie, iż
członkowie władz Stowarzyszenia mogą posługiwać się nim w imieniu kierowanych
przez siebie jednostek organizacyjnych,
dotyczy wyłącznie organów Stowarzyszenia, a nie na przykład firm
prywatnych. Ta kwestia została sprecyzowana w uchwale Zarządu z dnia 23.12.1997
r. na skutek podnoszonych wątpliwości.
Ceny skupu surowca
bursztynowego od ludności w 1997 r. (średnio w złotych za 1 kg bryłek pełnowartościowych)
|
|
1.01.1997 |
31.12.1997 |
|
poniżej 1 g |
70 |
60 |
|
1 - 2 g |
160 |
140 |
|
2 - 4 g |
225 |
220 |
|
4 - 10 g |
275 |
350 |
|
10 - 20 g |
400 |
420 |
|
20 - 40 g |
525 |
580 |
|
40 - 80 g |
620 |
700 |
|
80 - 160 g |
750 |
990 |
|
160 - 320 g |
960 |
1.200 |
|
|
|
|
|
duże
bryły unikalne |
powyżej 1.600 |
|
Przy
skupie istnieje obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej : 2% od krajowców, 15% od
cudzoziemców.
Ceny
dotyczą surowca pierwszej klasy jakościowej. Zanieczyszczenia, warstwy i
spękania obniżają cenę o 30 do 80%.
Ceny
zbytu surowca bursztynowego w kopalni i hurtowniach surowca importowanego,
uprawnionych do wystawiania faktur VAT, są wyższe o około 30% plus 22% podatku
od towarów i usług.
Legalni
dostawcy zagraniczni z Rosji, Litwy i Ukrainy nie publikują swych cenników
stosując zasadę negocjowania cen w każdym kontrakcie.
Pod
koniec roku 1997 pojawiły się powszechnie dostępne źródła legalnego nabycia
surowca, zarówno w ilościach detalicznych jak wielkich partiach hurtowych.
Przykładowo wymieniamy kilku dostawców oferujących sprzedaż surowca nawet w
bardzo małych partiach:
1.
sklep
HeMar, Gdańsk-Wrzeszcz ul. Boh. Getta Warsz. 12, tel 341 43 64
2.
„Dagenit”,
Gdańsk-Przymorze ul. Czerwony Dwór 2, tel 552 23 72
3.
kopalnia
w Wiślince, Ryszard Omen, tel. 301 87 33
4.
hurtownia
Lin Rose, Gdynia ul. Abrahama 16, tel. 661 56 83
5.
litewski
dostawca Aleksas Mazukna, Kaunas ul. Savanoriu 306-1, tel. (3707) 73 91 77.
Ogólna
sytuacja zaopatrzeniowa, mimo przerw w wydobyciu w Jantarnym związanych z bankructwem
spółki akcyjnej „Russkij Jantar”, jest bardzo dobra. Zwiększyła się podaż
surowca selekcjowanego według życzeń nabywcy, a także półfabrykatów.
Staraniem
dr Sławomira Safarzyńskiego ze znanej firmy „Galvano-Aurum” w Warszawie
powstała spółka wydawnicza „Polski Jubiler” która rozpoczęła wydawanie
czasopisma zawodowego pod tą samą nazwą.
Sprawy
wytwórczości i handlu bursztynem zajmują w tym piśmie poczesne miejsce - ponad
30% objętości, liczącego 48 stron kwartalnika.
Nasze
Stowarzyszenie, podobnie jak Stowarzyszenie Twórców Form Złotniczych i
Towarzystwo Gemmologiczne, a ostatnio także Stowarzyszenie Rzeczoznawców
Jubilerskich, Złotników i Zegarmistrzów, zawarło z wydawcą porozumienie o
patronacie. Uzyskaliśmy dzięki temu zniżkę ceny nabycia pisma dla naszych
członków z 15 zł w wolnej sprzedaży do 8 zł dla naszych członków. Podobne
uprawnienia są w prenumeracie, pod warunkiem potwierdzenia członkostwa na
blankiecie wpłaty.
Bieżącą
sprzedaż „Polskiego Jubilera” prowadzą
w imieniu Stowarzyszenia sklepy:
1.
Marka
Felskiego - HeMar - w Gdańsku-Wrzeszczu, ul. Boh. Getta Warsz. 12
2.
Adama
Pstrągowskiego - Granit - w Gdańsku Wrzeszczu ul. Do Studzienki 40 (w budynku
Urzędu Probierczego).
W
przyszłości przewidujemy sprzedaż w biurze Zarządu i na stoisku na „Amberifie”.
Pierwszy
numer „Polskiego Jubilera” zawiera analityczne artykuły o gospodarce srebrem i
bursztynem w Polsce, relacje o kierunkach twórczości i wzornictwa złotniczego,
opis metod badawczych kamieni szlachetnych, a także notowania cen i ich
prognozy.
W
numerze drugim, przewidzianym na otwarcie „Amberifu”, zainteresuje
bursztynników artykuł dr Jacka Wróblewskiego, Dyrektora Biura Koncesji
Geologicznych Min. Ochr. Środ. Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, o polityce
koncesjonowania prywatnego wydobycia bursztynu w Polsce i opłat z tym
związanych.
Do
wydawanego od kilkunastu lat przeglądu zdarzeń w dziedzinie badań naukowych,
kolekcjonerstwa i gospodarki bursztynem „Wrostka”, autorstwa prof. Jana Kotei z
Krakowa dojdzie w tym roku czasopismo Europejskiej Fundacji Naukowej w
Strasburgu pod nazwą „Meganeura”. Zarząd Stowarzyszenia może zapewnić
zainteresowanym członkom otrzymywanie „Meganeury” (wydawanej po angielsku) i
kontakt z redakcją.
O
przebiegu i wynikach tego sympozjum i związanym z nim powstaniem stałej wystawy
bursztynu w Muzeum Archeologicznym w Gdańsku ul. Mariacka 25/26 informowaliśmy
w sprawozdaniu Zarządu na Walne Zebranie 21.11.1997 r.
Wbrew
formalnym postulatom Zarządu wniesionym do Komitetu Programowego bogaty dorobek
naukowy sympozjum zostanie opublikowany w obszernym tomie wyłącznie po
angielsku.
W
języku polskim jest dostępny jedynie skrót referatów w postaci małego zeszytu
bez ilustracji.
Czynimy
starania o przetłumaczenie na język polski części opracowań mających znaczenie
praktyczne.
Zainteresowani
dorobkiem sympozjum mogą skorzystać z artykułów w numerach 10 i 12/97
„Przeglądu geologicznego” ilustrowanych barwnymi zdjęciami z objazdu kopalń na
Sambii, a także jaszczurki w bursztynie. Cena 1 egz. „Przeglądu” - 5,50 zł.
Wydawnictwo
„Marpress” w Gdańsku wydało bardzo ciekawy tom artykułów o bursztynie, w
większości autorstwa pracowników naukowych Instytutu Historii Uniwersytetu
Gdańskiego oraz kilku wytrwałych poszukiwaczy śladów zaginionej Bursztynowej
Komnaty.
Tom
jest plonem konferencji naukowej odbytej w Pasłęku w październiku 1996 r. z
okazji 700-lecia miasta, które postarało się wykorzystać hipotetyczne ślady
ukrycia Komnaty w podziemiach pasłęckiego zamku jako narzędzie promocji swego
współczesnego rozwoju.
W
samej rzeczy o losach Bursztynowej Komnaty i jej wyglądzie czytelnik dowie się
niewiele.
Proces
powstawania tego największego dzieła w historii światowego bursztynnictwa
został przedstawiony jednostronnie na podstawie źródeł niemieckich, często
sprzecznych z dostępnymi już aktami kancelarii carskiej w Petersburgu, a opis
nie uwzględnia ogromu prac wykonanych w Carskim Siole w celu przemiany
niewielkiego gabinetu z Berlina w wielką salę Letniego Pałacu imperatorów
Rosji.
Relacje
poszukiwaczy śladów Komnaty: Awenira Owsianowa, Jacka Wilczura i Sławomira
Sadowskiego są wprawdzie barwne, ale słabo udokumentowane i nie wnoszące nic
nowego.
Dla
zawodowego bursztynnika najbardziej wartościowe są artykuły o dziejach prawa i
gospodarki bursztynowej na Pomorzu i w Prusach w okresie średniowiecza i u progu
czasów nowożytnych. Są to artykuły:
1.
Błażeja
Śliwińskiego - Zarys dziejów bursztyniarstwa na Pomorzu Gdańskim w
średniowieczu.
2.
Wiesława
Długokęckiego - Pozyskiwanie bursztynu w Prusach Krzyżackich (XIII - początki
XVI w.).
3.
Edmunda
Kizika - Varia do dziejów cechu bursztynników w Archiwum Państwowym w Gdańsku.
Cena
tomu 11 zł. Stron 114. Pierwsze wydanie na wyczerpaniu, drugie jest planowane
wkrótce.
Wystawa
utworzona ze zbiorów Muzeum Ziemi w Warszawie cieszy się coraz większym
powodzeniem. Ostatnia ekspozycja w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu pobiła
poprzedni rekord popularności z Częstochowy. Na Śląsku bursztyny obejrzało
15.000 zwiedzających.
Obecnie
wystawa gości w Muzeum Ziemi Wieluńskiej.
Związany
z wystawą zeszyt o tej samej nazwie rozesłaliśmy członkom. Dodatkowe
egzemplarze są do nabycia w biurze Stowarzyszenie w cenie 5,- zł.
W
przededniu upadłości spółki akcyjnej „Russkij Jantar”, nieudanej próby
prywatyzacji jedynego w świecie giganta bursztynowego - połączenia kopalni,
przetwórstwa, handlu i twórczości artystycznej w jednym organizmie
gospodarczym, w czerwcu tego roku wydano piękny album prezentujący ludzi i
produkty kombinatu w Jantarnym z całego półwiecza.
Niezłe,
barwne zdjęcia W. Lebiediewa i J. Pawłowa wydrukowano w Polsce w nieujawnionej
z nazwy firmie. Nie zdjęcia jednak, lecz czarno-białe rysunki J. Sinczilina
decydują o wartości estetycznej albumu. Jasne i czytelne przedstawienia postaci
i scen zawierają wyraźne znaczenia symboliczne i dyskretny wdzięk sentymentu.
Dla
polskiego czytelnika najbardziej interesującym jest obszerny zarys historii
zagospodarowania sambijskich złóż bursztynu po wojennych zniszczeniach, pióra
Zoji Kostiaszowej, kierownika naukowego Kaliningradzkiego Muzeum Bursztynu.
Autorka publikowała już komunikaty o pracy kombinatu w Jantarnym w polskich i
niemieckich periodykach naukowych, lecz dopiero tekst w albumie jest ujęciem
całościowym. Staranny i uważny opis zdarzeń od dnia wkroczenia Armii Czerwonej
do niemieckiego Palmnicken aż do dnia dzisiejszego, cytowane teksty dokumentów
i ocena roli najważniejszych postaci pozwalają na wyrobienie poglądu o
przyczynach ostatecznego niepowodzenia rosyjskich poczynań na tak dogodnym do
wykorzystania złożu cennego i pokupnego surowca.
Znacznie
gorzej oceniam przedmowę Aleksieja Siergiejewicza Chana, generalnego dyrektora
kombinatu do „uczciwych ludzi pracy” i uznanie
przez niego za punkt wyjścia do jubileuszu akurat decyzji rządu
sowieckiego o włączeniu kopalni i wytwórni w Jantarnym do systemu Ministerstwa
Spraw Wewnętrznych z jego osławionym Gułagiem. Była to decyzja nr 2599 z dnia
21 lipca 1947 r. podjęta na wniosek komisji pod kierownictwem przyszłego
premiera Aleksieja Kosygina.
Pierwsze
2 lata po wojnie w Jantarnym prowadzono wytwórczość jubilerską, wykorzystując
niezbyt licznych, pozostałych na miejscu Niemców, byłych pracowników Deutsche
Bernstein Manufaktur i zdobyte zasoby surowca w magazynach. Wytwórnia
pozostawała przez rok pod zarządem wojskowym, a następnie została
podporządkowana Ministerstwu Przemysłu Terenowego.
We
wstępie do jubileuszowego albumu
Kombinatu zawarte są dane statystyczne z ostatniego etapu gospodarki
niemieckiej. Przed wojną średnie wydobycie bursztynu wynosiło 400 ton rocznie
przy zatrudnieniu 2.500 osób latem i dwa razy więcej zimą kiedy do przetwórstwa
przyjmowano kobiety z pobliskich miejscowości. Wydobycie bursztynu nie ustało
nawet w czasie klęsk na frontach II wojny światowej, bowiem władze niemieckie
godziły się na zwolnienie ze służby wojskowej 450 mężczyzn zatrudnionych w
kopalni. Na miejscu przetwarzano 50% surowca, a pozostałą część wysyłano na
eksport i do innych krajów niemieckich.
Czujne
władze miejscowej policji politycznej szybko doceniły walory bursztynu i
podjęły działania zmierzające do przejęcia władzy nad tym odcinkiem gospodarki.
Autorka historii Kombinatu Zoja Kostiaszowa cytuje tekst wystąpienia
generała-majora MWD (znanego szerzej pod pierwotnym skrótem NKWD) S. N.
Krugłowa z dnia 2 lutego 1947 r. który cytuję w polskim tłumaczeniu:
„Od
kwietnia 1945 r. do dziś do produkcji tych wyrobów zużyto 7 ton surowca
bursztynowego, z którego z większym pożytkiem dla Państwa byłoby produkowanie:
lakierów dla lotnictwa i marynarki wojennej, materiałów filtracyjnych do masek
gazowych, dużych ilości specjalistycznych izolatorów i specjalistycznej
aparatury medycznej. Stąd nasuwa się wniosek o jawnej antypaństwowej praktyce
zużywania najcenniejszego surowca - bursztynu na bezużyteczne głupstwa, a
przecież jak wiadomo zasoby bursztynu istnieją tylko w 2 miejscach - w Ameryce
i byłych Prusach Wschodnich, Okręgu Kaliningradzkim.”
Skutkiem
tego wystąpienia była wizyta Kosygina i utworzenie łagru nr 9, do którego
zsyłano ludzi różnych narodowości, a przede wszystkim Rosjan i Niemców. Łagier
istniał do końca 1953 r. Po śmierci Stalina gospodarkę bursztynem przekazano do
leningradzkiego trestu „Russkije Samocwiety” tworząc wyodrębnione
przedsiębiorstwo państwowe. Kształt organizacyjny i strategię inwestowania
podjęło to przedsiębiorstwo pod dyrekcją emerytowanego majora piechoty Kazacha,
Kirima Nawzurowicza Rizajewa, który kierował firmą do roku 1962.
Album
kończy lista osób zasłużonych dla kombinatu. Jest na niej trzech byłych
funkcjonariuszy i ani jednego więźnia łagru nr 9. Zresztą całą kwestię kilku
lat istnienia miejsca udręki i kaźni kilku tysięcy ludzi na terenie Kombinatu
pomijają autorzy konsekwentnym milczeniem.
Mimo
tego fundamentalnego zafałszowania warto zapoznać się z tekstem wprowadzenia do
albumu. Zawiera on szereg nie znanych polskiemu czytelnikowi informacji.
Niektóre z nich w skrócie przytaczam:
1.
Ocena
prof. Swiatosława Sawkiewicza o ilości bursztynu zebranego na plażach Bałtyku
od początku osadnictwa ludzkiego - 60.000 ton.
2.
Pierwsza
kopalnia głębinowa (szybowa) na Sambii głębokości 30 metrów uruchomiona koło
obecnej wsi Siniawino w 1871 r.
3.
Kopalnia
odkrywkowa „Palmnikeńska” uruchomiona w 1912 r. Osuszono ją w czerwcu 1947 r. i
do końca tego roku wydobyto z niej 115,897 kg surowca.
4.
Kopalnia
odkrywkowa „Primorskaja” planowana już od roku 1950 (przez MWD) została
uruchomiona z ogromnym opóźnieniem w 1976 r. i wciąż okazuje się nieefektywna.
W najlepszym okresie wydobywano tu rocznie 100 ton z poziomu ponad 50 metrów
poniżej powierzchni gruntu.
5.
Doskonałe
wyniki daje kopalnia „Plażowa” o głębokości 10-12 metrów. W 1972 r. wydobyto tu
450 ton.
6.
Udział
surowca jubilerskiego ( dobrej jakości i znacznej granulacji) zmalał z 10% w
latach 70-tych do kilku obecnie.
7.
Wytwarzanie
produktów chemicznych z drobnego bursztynu, stanowiące w latach 50-tych 20-30%
wartości całej produkcji stopniowo malało i dziś zupełnie zanikło.
Jubileuszowe
opracowanie nie zawiera jasnego przedstawienia ponoszonych nakładów
inwestycyjnych i osiągniętych wyników gospodarczych. Z rozproszonych informacji
można jednak uzyskać obraz podstawowych przemian organizacyjnych i
ekonomicznych.
Kombinat
miał następujących właścicieli:
1
rok - wojsko
1
rok - przemysł terenowy
6
lat - Gułag MWD
40
lat - państwowy trest kamieni szlachetnych
4
lata - spółka akcyjna „Russkij Jantar”
od
lipca 1997 r. państwo rosyjskie - Gubernator Okręgu Kaliningradzkiego.
Sprzedaż
wyrobów na eksport rozpoczęto w 1957 r. od wystąpień na wystawach w Damaszku i
na Expo w Brukseli. W szczytowym okresie sięgał on 100 mil. USD. W latach
90-tych stale maleje. Jego wartość w ostatnich latach określono jedynie w
rublach podając kwoty od 1,5 do 6,0 miliardów rubli rocznie, co za rok 1996
dawałoby przy średnim kursie 5.000 rubli/1 USD około 1,2 miliona USD.
W
końcu lat 80-tych głównym odbiorcą była firma japońska Beoluna-Tokyo, która
dzięki zakupom wyrobów za 2,2 do 2,5 mil. USD uzyskała wyłączność zbytu
radzieckiego bursztynu na Dalekim
Wschodzie.
Kombinat
zatrudnia obecnie 1.800 pracowników i stale ogranicza ich liczbę i tygodniowy
czas pracy. Jest to wywołane brakiem siły nabywczej na rynku rosyjskim i utratą
wielu rynków zagranicznych.
Powołana
w 1993 r. spółka akcyjna przetrwała tylko 4 lata i ogłosiła upadłość nie
spłacając zobowiązań wobec pracowników, dostawców i państwa.
Powołane
ostatnio przedsiębiorstwo państwowe próbuje ratować sytuację sprzedając coraz
więcej surowca odbiorcom zagranicznym.
Album
będzie dostępny na firmowym stoisku kombinatu w Jantarnym podczas najbliższego
„Amberifu”.